Gelişen teknoloji ile yaşantımızda kullanmış olduğumuz pek çok ürün artık el değmeden üretiliyor. Evlerimizde, iş yerlerimizde, okullarımızda ve diğer pek çok alanda hayatımızı daha konforlu hale getiren elektronik kontrol sistemleri kullanıyoruz. İşte bu sistemler basitçe Otomasyon Sistemleri olarak adlandırılıyor.

Otomasyon en genel tanımı ile çeşitli faaliyet alanlarında insan faktörünü tamamen ya da kısmen ortadan kaldırarak, işlemlerin otomatik olarak makineler tarafından yürütülmesi olarak tanımlanıyordu. Teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlemesi bu sürece iletişim ve denetim mekanizmalarını katarak işlevsellik kazandırmış, böylece SCADA yazılımları sayesinde makinelerin üretim süreçleri uzaktan kontrol edilmeye başlanmıştır.

Otomasyon hayatımıza konfor katan ve insan gücü olmadan birçok şeyi yapabileceğimiz gelişmiş otomatikleştirilmiş sistemler olduğundan bahsetmiştik. Otomasyon sistemlerinde yapay zekâ, mikro işlemciler ya da benzer sistemlerle yönetim sağlanır. Karar verme ve kontrol mekanizması olarak PIC ve PLC gibi sistemler kullanılır. Bu sistemler ortamda bulunan verilere ve makine sensörlerinden gelen verilere göre değerlendirme işlemelerini yaparak programlandıkları şekilde karar verir ve kendilerinden beklenen işlemi yaparlar.

Otomasyon işlemine örnek verecek olursak; Bir otomobil fabrikasında yürüyen bantlar, bu bantların üzerindeki araçlara kaynak yapan robotlar ya da en basit olarak evlerimizde kullandığımız akıllı ev teknolojileri otomasyon sistemleri içinde değerlendirilebilir.

Otomasyonun Ana Grupları

Gün geçtikçe yeni teknolojilerin sisteme entegre edilmesi ile ilerleme gösteren otomasyonu üç gruba ayırabiliriz;

  • Sabit Otomasyon,
  • Programlanabilir Otomasyon,
  • Esnek Otomasyon

Şimdi bunları kısaca açıklayacak olursak;

Sabit Otomasyon: Bu sistemler çok miktarda üretimin yapıldığı, üretim hattından sadece bir çeşit ürünün geçtiği ya da bir çeşit işlemin yapıldığı durumlarda kullanılmaktadır. Bu çeşit otomasyon hatlarında hep aynı işlemler yapılıp, ürün sıralanır, paketlenir ve taşınır. Bu çeşit otomasyon sistemlerinde endüstriyel robotlar yaygın olarak kullanılır. Bu otomasyon sisteminin avantajlarını; parçaların hızla hareket ettirebilme yeteneğine sahip olması, çok fazla ayarlama gerektirmemesi, kısa süreli imalat süresi, malzeme taşımanın otomatik olarak yapılması olarak sıralayabiliriz. Dezavantajı ise tabii ki de esnek bir sistem olmayışıdır.

Programlanabilir Otomasyon: Bu tür otomasyon sistemlerinde ürün veya süreç değişikliği yapılabilmekte, yapılan her yeni değişikliğe programlanabilen robotların getirmiş olduğu avantaj ile kısa sürede uyum sağlanabilmektedir. Buradaki cihazlara ihtiyaçlara uygun programlama yapılarak üretim çeşitliliği, esnekliği ve verimliliği kısa sürede artırılabilir. Avantajları; seri üretime uygun olmaları, değişikliğe kolay adapte olabilmeleri, sabit otomasyondan daha esnek olmaları ve işlemlerin programlar tarafından kontrol edilmesi olarak sıralanabilir. Dezavantajı ise esnekliği artırmak için üretim gücünden fedakârlık edilmesidir.

Esnek Otomasyon: Birçok faaliyet istasyonunun ürün işleme ve depolama sistemine ağ sistemleri sayesinde bağlanarak, gelen verileri değerlendirme, süreçlerinin ağırlık kazandığı karmaşık işlemler bütünüdür. Burada esas amaç istenilen zamanda ürün çeşitliğini artırabilme ve değişen üretim süreçlerine çabuk adapte olmaktır.

Otomasyonun Hangi Alanlarda Kullanılır?

Çok geniş kullanım alanına sahip olan otomasyon sistemleri çok değişik alanlarda karşımıza çıkarak, bizlerin hayatını kolaylaştırmakta, yaşam kalitemizi artırmakta ve yeni faaliyet sahalarının oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Otomasyon sistemlerinin kullanıldığı başlıca alanları sıralayacak olursak;

  • Enerji ve Elektrik Hizmetleri,
  • Bankaların hizmet sunduğu ATM’ler,
  • Binalarda bulunan asansörler,
  • Hava tahminlerinde,
  • Bilimsel olarak yapılan çalışmalarda,
  • Sağlık sektöründe,
  • İmalat endüstrisinde,
  • Cep telefonu hizmetlerinde,
  • Otomotiv Endüstrisinde,
  • Depolama sistemleri,
  • Ev otomasyonu,
  • Sulama ve Sera sistemleri
  • Muhasebe sistemi,
  • Barkod sistemi,
  • İnşaat sektörü.

Otomasyonun Getirdiği Avantajlar

Fabrikalara otomasyon sistemi kurulmasının birçok faydası vardır. Bu faydaların en başında hatasız ve kaliteli üretim gelmektedir. Etkili, verimli, öngörülebilir ve sürdürülebilir bir üretim size sektörde rekabet şansınızı yükseltecek ve kurumsallığın kapılarını açacaktır. Üretim süreçlerinde kullanılan hammadde otomasyon sistemlerinin üstün teknolojileri sayesinde tam ve yerinde olarak kullanılacağı için israfın önüne geçebilir, üretim miktarını artırabilir. Otomasyon sistemlerinin sağlamış olduğu diğer avantajlar ise kısaca şunlardır;

  • İnsan yaşamanı kolaylaştırıcı unsurlara sahip olması,
  • Hatasız ve verimli işleyen süreçler,
  • İş kazalarından uzak güvenli bir ortam,
  • Daha az insan işgücü,
  • Daha az enerji kaynakları tüketimi,
  • Esneklik,
  • Daha az atık.

Otomasyonun Getirdiği Dezavantajlar

Otomasyon sistemlerinin getirmiş olduğu avantajlardan bahsetmiştik. Bu sistemlerin beraberlerinde getirdiği dezavantajları ise şöyle sıralayabiliriz;

  • İlk kurulum maliyetinin yüksek olması, (Bu maliyetler sistemin devreye girmesi ile kısa zamanda kendini amorti etmektedirler.
  • Çalışan insan gücü sayısında azalma neticesinde istihdam sorununa neden olma,
  • Yatırım maliyetlerinde meydana gelen artış,
  • Bakım yenileme ve uzman personel ihtiyacı.